كرده است . آرى او ماكياولى است . براى توضيح تطبيق نابخردانهء ماكياولى در بارهء قانون مزبور مبحث زيرا مطرح مىكنيم : كدامين هدف كدامين وسيله را توجيه مىكند براى توضيح اين مسئله و پاسخ آن ، مجبوريم معناى هدف و وسيله را و لو بطور اختصار بدانيم : هدف - عبارتست از آن مطلوب كه به نوعى از انواع ضرورتها و مفيديتها در زندگى آدمى دخالت داشته باشد و اين مطلوب چنان در دسترس نباشد كه انسان به مجرد اراده ، آن را به دست آورد : خاصيت ديگر هدف اينست كه به جهت مطلوبيتى كه دارد ، نخست اراده و اشتياق و تصميم را در انسان به وجود مىآورد ، سپس آدمى را براى بدست آوردن وسائلى كه وصول به آن را امكانپذير مىسازد ، تحريك مىنمايد . وسيله - عبارت است از هر چيزى كه وصول به هدف را ممكن و ناتوانى - هاى انسان را از رسيدن به آن مرتفع مىسازد . تبصره 1 - بدانجهت كه مطلوبيت اشياء با نظر به موضعگيرىها و موقعيتهاى گوناگون بسيار مختلف است ، لذا هدف بودن اشياء يك امر كاملا نسبى مىباشد . 2 - هيچ واقعيتى در جهان عينى و درون ذاتى وجود ندارد كه با علامت خاص هدف بودن يا وسيله بودن مشخص گردد . اين تقسيم پذيرى بر مبناى مطلوبيت و تأثير اشياء در وصول به آن مطلوب استوار است ، لذا اين انسان است كه با نظر به دانسته‌ها و خواسته هايش ، چيزى را هدف و چيز ديگرى را وسيله قرار مىدهد ، چنان كه ممكن است واقعيتى كه امروز براى يك انسان هدف جلوه كرده است ، مانند دانستن محض ، فردا براى او وسيله اى براى عمل صحيح تلقى گردد . و بالعكس امروز واقعيتى براى يك انسان وسيله اى تلقى مىگردد ، مانند دانستن ،